Home Film Wszyscy jesteśmy niewinni czyli o “Jimmy Savile: Brytyjski horror”

Wszyscy jesteśmy niewinni czyli o “Jimmy Savile: Brytyjski horror”

autor Zwierz
Wszyscy jesteśmy niewinni czyli o “Jimmy Savile: Brytyjski horror”

Kilka­naś­cie dni temu na Net­flix trafił doku­ment, który w Polsce przeszedł trochę bok­iem — to dwuczęś­ciowa pro­dukc­ja Net­flixa „Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry”. Widzi­ałam kil­ka, pozy­ty­wnych recen­zji, ale mam wraże­nie, że ta pro­dukc­ja — pokazu­je pewne, jeśli nie znaczne, ograniczenia współczes­nego doku­men­tu — zwłaszcza twor­zonego przez plat­formy takie jak Net­flix. I dlat­ego mam poczu­cie, że warto mu poświę­cić szer­szy tekst.

Trud­no jest polakom zrozu­mieć kim dla kul­tu­ry czy właś­ci­wie pop­kul­tu­ry bry­tyjskiej był Jim­my Sav­ile. Postać powszech­nie znana, lubiana, dzi­w­na ale wpisu­ją­ca się w jak­iś sposób w mod­el bry­tyjs­kich eks­cen­tryków. Jego skierowany do dzieci pro­gram gdzie speł­ni­ał ich marzenia staw­iał go na pozy­cji skar­bu nar­o­dowego, dzi­ałal­ność chary­taty­w­na — czyniła postacią wyjątkową. Wszys­t­kich znał, wszędzie był, stanow­ił pewien trud­ny do zapom­nienia ele­ment kul­tu­ry. Moż­na powiedzieć, że wiele osób go kochało, wiele po pros­tu szanowało.

 

Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 2. Footage of Jim­my Sav­ile in Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 2. Cr. Cour­tesy of Net­flix © 2022

 

Pamię­tam, że moje zain­tere­sowanie kul­turą i pop­kul­turą bry­tyjską zaczęło się nieco przed śmier­cią Sav­i­la, co oznacza­ło, że mogłam obser­wować jak niesamowicie emocjon­alne były reakc­je na jego śmierć. Sama nie znałam go jako postaci wcześniej — więc w mojej głowie pojaw­ił się już jako  zmarła ikona. Potem zaś jako bohater jed­nego z najbardziej prz­er­aża­ją­cych skan­dali ped­ofil­s­kich w bry­tyjskiej his­torii. Nie trze­ba było bowiem dłu­go czekać by okaza­ło się, że ten powszech­nie kochany i szanowany człowiek był w isto­cie ped­ofilem, którego ofi­ara­mi mogły paść set­ki osób.

O tym, że znałam sprawę wcześniej wspom­i­nam głown­ie dlat­ego, że sam doku­ment jest skon­struowany trochę na podob­nej zasadzie co pop­u­larne obec­nie pro­dukc­je „true crimen”. Zan­im dowiemy się co naprawdę się wydarzyło i co jest tym „bry­tyjskim hor­rorem” z tytułu, w pier­wszym odcinku ser­i­al budu­je napię­cie. Pokazu­je nam nie tylko kari­erę Sav­i­la ale też jego rozległe zna­jo­moś­ci, się­ga­jące aż do rodziny królewskiej.  Widać wyraźnie, że nie jest to doku­ment robiony dla osób, które dobrze sprawę zna­ją czy pamię­ta­ją, wręcz prze­ci­wnie — jest to pro­dukc­ja ser­wowana bard­zo do widza, który być może dopiero w tym momen­cie po raz pier­wszy o Sav­ilu usłyszał (zakładam więc, że ide­al­nym odbior­cą jest np. Widz pol­s­ki który niekoniecznie o spraw­ie słyszał).

 

Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 2. Ali­son Bel­lamy in Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 2. Cr. Cour­tesy of Net­flix © 2022

 

To budowanie napię­cia (wszys­tko jest ok póki coś nagle bard­zo ok nie jest) spraw­ia, że pier­wszy odcinek właś­ci­wie całkowicie poświę­cony jest budowa­niu syl­wet­ki bohat­era — w sposób szczegółowy i odd­a­ją­cy emoc­je jakie czuli do niego ludzie. Nie ukry­wam — jest to ciekawe jako obraz bry­tyjskiej rozry­w­ki i pow­iązań pomiędzy pra­cown­ika­mi BBC, rzą­dem, rodz­iną królewską i postawa­mi poli­ty­czny­mi i społeczny­mi — zwłaszcza rzą­du Mar­garet Tatch­er.  Jakie znacze­nie miało to, że był kato­likiem. Choć braku­je tu pewnego pogłę­bi­enia. Wciąż jed­nak — ten pier­wszy odcinek niczym w dobrym „true crime” trochę budu­je pod­bu­dowę pod szok jakim ma się okazać odcinek drugi.

Dru­ga odsłona doku­men­tu mówi już jed­noz­nacznie — najpierw pojaw­ia­ją­cych się jeszcze za życia oskarże­ni­ach wobec Sav­i­la, potem o tym gdy w końcu udało się przeła­mać zmowę mil­czenia i wyciągnąć na światło dzi­enne choć część jego niesły­chanie niec­nych postęp­ków. Przy czym — mamy tu bard­zo mało głosów ofi­ar co nie dzi­wi — bo nawet jed­no zez­nanie o tym co Sav­il robił spraw­ia, że człowiek czu­je abso­lutne prz­er­aże­nie. Ta część doku­men­tu przede wszys­tkim pokazu­je nam skalę jego zachowań oraz ten prob­lem na jaki napo­tykał naród kiedy okaza­ło się że kochany gwiaz­dor był w isto­cie potworem.

Jaki jest prob­lem? Widzi­cie, ser­i­al sugeru­je, że wszys­tko to było możli­we, bo bard­zo wiele osób nie chci­ało słyszeć bard­zo wielu rzeczy (zestaw­ie­nie wypowiedzi Sav­i­la z najróżniejszych pro­gramów telewiz­yjnych doskonale pokazu­je jak blisko  był mówienia wprost o swoich czy­nach pub­licznie), bo bard­zo wiele z tych wyko­rzys­tanych osób było w takiej sytu­acji, że wiedzi­ało, że nikt im nie uwierzy. Nieste­ty na sug­es­ti­ach się kończy. To co wyda­je się obec­nie najważniejsze — jak to możli­we że w BBC nikt nie pis­nął słowa (choć plot­ki chodz­iły po kory­tarzach) prze­chodzi właś­ci­wie bok­iem. Doku­men­tal­iś­ci przyj­mu­ją za dobrą mon­etę, ze nic nie wiedzi­ała ani przy­jaciół­ka, ani wielo­let­ni pro­du­cent, ani  w sum­ie nikt nic nie wiedzi­ał. Boli to tym bardziej, że człowiek ma poważne pode­jrzenia, że prze­cież w takich eli­tach nie był on sam i to powszechne — “nie zadawanie sobie sprawy” chroni jeszcze całkiem sporo osób które żyją (z resztą gdzieś na mar­gin­e­sie przy­pom­i­na się tu słyn­na sprawa Epsteina który też wszys­t­kich znał ale znów nikt nic nie wie)

 

Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 2. Meiri­on Jones in Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 2. Cr. Cour­tesy of Net­flix © 2022

 

Dlaczego twór­cy doku­men­tu nie naciska­ją bardziej? Może­my oczy­wiś­cie założyć, że ich celem jest przed­staw­ie­nie przede wszys­tkim strasznej jed­nos­t­ki. Swoiste prz­er­aże­nie, czy zszokowanie widza. Chy­ba tylko wtedy doku­ment nada­je się do tego  tren­du oglą­da­nia pro­dukcji o prawdzi­wych zbrod­ni­ach. Oczy­wiś­cie może­my też zakładać, że chodzi o kwest­ie czys­to tech­niczne — trud­no prosić BBC o archi­walne mate­ri­ały jed­nocześnie oskarża­jąc ludzi o to, że  przymykali oko na dzi­ałanie pedofila.

Ostate­cznie jed­nak ser­i­al trochę wpisu­je się w to co pięt­nu­je. NIkt nie jest win­ny, nikt nie powinien usłyszeć trud­nych pytań. Sav­ile przez lata obra­cał się w środowisku najbardziej znaczą­cych elit kra­ju i jak mniemam — brał z tego poczu­cie niekar­al­noś­ci. Same eli­ty są jed­nak w tym filmie poza więk­szym pode­jrze­niem — nikt ich o nic nie pyta, nikt nie zarzu­ca im, że tak pros­to nie ma — że ktoś coś musi­ał wiedzieć, na coś oko przymknąć, czy coś akcep­tować. Wszyscy są zdu­mieni i zszokowani choć prze­cież doświad­cze­nie mówi, że nawet jeśli da się bard­zo wiele rzeczy ukryć to nie wszys­tko.  Tylko wyglą­da na to, że tych kluc­zowych pytań nikt zadawać nie chce, bo trafiły­by do osób zde­cy­dowanie zbyt wysoko postaw­ionych. To zresztą jest wciąż i wciąż ten sam prob­lem niemal wszys­t­kich skan­dali ped­ofil­s­kich — gdzie spraw­ca okazu­je się tylko jeden, nikt nic nie widzi­ał i nie wiedzi­ał i wszyscy są niewin­ni. Tym­cza­sem, zwłaszcza biorąc pod uwagę skalę zjawiska — to jest po pros­tu nie możli­we (z resztą co frus­tru­je najbardziej to w filmie dowiadu­je­my się, że o tym plotkowano — co daje punkt wyjś­cia by docis­nąć — kto coś wiedzi­ał z pier­wszej ręki i dlaczego nigdy nic z tym nie zrobiono).

 

Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 1. Meiri­on Jones in Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 1. Cr. Cour­tesy of Net­flix © 2022

 

To wszys­tko spraw­ia, że pod sam koniec doku­ment sta­je się w jak­iś sposób zupełnie niewspółmierny do sprawy którą pode­j­mu­je. Mamy his­torię usuwa­nia nagrob­ka Sav­i­la, i dyrek­to­ra domu pogrze­bowego, który nadzwycza­jnie sprawnie przeprowadz­ił  całą  oper­ację w środ­ku nocy. Przyz­nam, że poczułam się w jak­iś sposób może nie oszukana, ale niezwyk­le rozczarowana całym doku­mentem. Zwłaszcza, że miałam nadzieje, że tak długie i pogłębione pokazanie znaczenia syl­wet­ki Sav­i­la zostanie zestaw­ione potem z czymś więcej niż tylko wielkim ujawnie­niem jego zbrod­ni. Bo też nie da się ukryć — jeśli nie sięgamy głę­biej jeśli nie próbu­je­my odkryć jakiejś prawdy czy nawet konkret­nych mech­a­nizmów — to czy powin­niśmy poświę­cać tyle uwa­gi odt­warza­niu kari­ery pedofila?

Mam też uwa­gi już bardziej niejed­noz­naczne np. kiedy twór­cy przy­wołu­ją wspom­nienia ofi­ar, to w nar­racji tych osób, jest dużo uwag, które są taki­mi klasy­czny­mi sposoba­mi opowiada­nia, osób które przeszły wielką traumę. Jest tam poczu­cie winy, sporo przeświad­czenia, że było to w jak­iś sposób sprowokowane. Bard­zo mi tu zabrakło kogoś kto na osobach, które taką traumę przeżyły się zna by jakoś sko­men­tował tą nar­rację. Także po to by ponown­ie przy­pom­nieć, że przestępst­wa sek­su­alne ranią ludzi i ich blis­kich na wielu poziomach, i zosta­ją właśnie w tych mech­a­niz­mach nar­racji o sobie dużo dłużej niż sam akt. Miałam poczu­cie, że  pro­dukc­ja chcąc wywołać więk­szy szok w jak­iś sposób woli pom­inąć wszelkie kon­tek­sty i głęb­sze analizy.

 

Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 2. Footage of Jim­my Sav­ile in Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 2. Cr. Cour­tesy of Net­flix © 2022

 

Jak pisałam na początku — moim zdaniem ten doku­ment pokazu­je pewne ograniczenia takich pro­dukcji Net­flixa. Wrzu­cony pomiędzy pro­dukc­je poświę­cone tajem­niczym morder­st­wom i przekrę­tom, próbu­je w podob­ny sposób skusić widza. Ktoś kto byś się nie spodziewał popełnił zbrod­nię — patrz na to z fas­cy­nacją i prz­er­aże­niem. To co w spraw­ie Sav­i­la najważniejsze czyli ten społeczny kon­tekst funkcjonowa­nia takich ludzi nie psu­je do tej nar­racji, podob­nie jak do wiec­zornej „rozry­w­ki” do kotle­ta (jaką dla wielu osób pełnią Net­flixowe doku­men­ty). Wyda­je się też, że paradok­sal­nie — nie może ten doku­ment powiedzieć za wiele nieprzy­jem­nych rzeczy o naszych mech­a­niz­mach  krycia takich jed­nos­tek — bo choć powinien on przykładać lus­tro do odbior­cy, to bardziej sku­pia się na budowa­niu postaci pot­wo­ra — bo ona jest w jakimś stop­niu bardziej atrak­cyj­na. I chy­ba to mnie najbardziej niepokoi — że w jak­iś sposób ten sposób opowiada­nia o zbrod­ni wpadł w pewne for­malne schematy, które niekoniecznie, a wręcz na pewno — nie pasu­ją do tego tematu.

Inna sprawa — jestem niesły­chanie ciekawa jak potoczy się his­to­ria fab­u­larnej pro­dukcji o całej spraw­ie. Sama mam niesły­chanie mieszane uczu­cia, bo wciąż — wszys­tko co Sav­ile robił było możli­we dzię­ki sław­ie. Ter­az nawet pośmiert­nie — znów to on jest w cen­trum uwa­gi — ponown­ie nie wiem czy słusznie (z resztą sam pro­jekt spotkał się z kry­tyką i obroną więc nie ja jed­na mam poczu­cie, że może to nie jest dobry pomysł). Na pewno obe­jrza­łabym jeszcze jeden doku­ment — zde­cy­dowanie bardziej sku­pi­ony na tym — jak się takie his­to­rie przykry­wa i jak trud­no się je odkry­wa a mniej na człowieku, którego podzi­wiać zde­cy­dowanie już nie należy. Przy czym składam to częś­ciowo na swo­ją wiedzę o całej sytu­acji, ale tylko częś­ciowo — oglą­dałam film z mężem mym i on także był nim w pewnym stop­niu zaw­iedziony. Być może naj­ciekaw­iej było­by zobaczyć pro­dukcję bardziej nieza­leżną. A może tak skom­p­likowane sprawy się w materii fil­mu  doku­men­tal­nego nie mieszczą i trze­ba czknąć na jakiegoś bard­zo wnikli­wego dzi­en­nikarza śledczego.

 

Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 1. Footage of Jim­my Sav­ile in Jim­my Sav­ile: A British Hor­ror Sto­ry Part 1. Cr. Cour­tesy of Net­flix © 2022

 

Na koniec — mam poczu­cie, że doku­ment taki jak ten — zwłaszcza w kry­ty­cznym odbiorze zawsze cier­pi na syn­drom — powa­gi tem­atu. Tak tem­at jest ważny, cięż­ki i szoku­ją­cy — nie przeczę ale cza­sem mam wraże­nie, że bardziej pochy­lamy się nad tem­atem niż nad tym jak go real­nie opra­cow­ano. Co jest w ogóle wielkim prob­le­mem roz­maw­ia­nia o pro­dukc­jach doku­men­tal­nych. No ale to tem­at na inny tekst który może kiedyś napiszę.

0 komentarz
2

Powiązane wpisy

Situs sbobet resmi terpercaya. Daftar situs slot online gacor resmi terbaik. Agen situs judi bola resmi terpercaya. Situs idn poker online resmi. Agen situs idn poker online resmi terpercaya. Situs idn poker terpercaya.

situs idn poker terbesar di Indonesia.

List website idn poker terbaik.

Situs slot terbaru terpercaya

slot hoki terpercaya

Situs sbobet resmi terpercaya. Daftar situs slot online gacor resmi terbaik. Agen situs judi bola resmi terpercaya. Situs idn poker online resmi. Agen situs idn poker online resmi terpercaya. Situs idn poker terpercaya.

Kunjungi Situs bandar bola online terpercaya dan terbesar se-Indonesia.

liga228 agen bola terbesar dan terpercaya yang menyediakan transaksi via deposit pulsa tanpa potongan.

situs idn poker terbesar di Indonesia.

List website idn poker terbaik. Daftar Nama Situs Judi Bola Resmi QQCuan
situs domino99 Indonesia https://probola.club/ Menyajikan live skor liga inggris
agen bola terpercaya bandar bola terbesar Slot online game slot terbaik agen slot online situs BandarQQ Online Agen judi bola terpercaya poker online